Kalp ameliyatının başarısı, yalnızca ameliyathanedeki saatlerle değil; önceki haftalarda yapılan doğru hazırlık ve sonrasındaki bakımla belirlenir. Modern kalp cerrahisi pratiğinde ERAS Cardiac (Enhanced Recovery After Cardiac Surgery) prensipleri, ameliyat öncesi süreci sıkı bir hazırlık ve "prehabilitation" çerçevesinde kurgular: tetkiklerin tamamlanması, ilaç yönetiminin optimize edilmesi, modifiye edilebilir risklerin azaltılması ve hastanın fizik-psikolojik olarak en iyi hâle getirilmesi. Bu yazıda kalp ameliyatına hazırlanırken yapılan değerlendirmeleri, önerileri ve dikkat edilmesi gerekenleri kanıta dayalı bir çerçevede özetliyoruz.
Preoperatif Değerlendirme
Detaylı Anamnez ve Fizik Muayene
- Kardiyak şikayetler (göğüs ağrısı, dispne, çarpıntı, senkop, NYHA fonksiyonel sınıflama)
- Eşlik eden hastalıklar (diyabet, hipertansiyon, KOAH, böbrek yetmezliği, karotis darlığı, periferik arter hastalığı)
- Önceki cerrahi/anestezi öyküsü, anestezi komplikasyonları
- İlaç ve alerji öyküsü
- Sigara, alkol ve madde kullanımı
- Aile öyküsü (özellikle bağ dokusu hastalıkları, tromboz)
Standart Tetkikler
- Tam kan sayımı, biyokimya paneli, koagülasyon
- Karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri
- Tiroid fonksiyon testleri
- HbA1c (diyabetik hastalarda)
- Hepatit B/C, HIV serolojisi
- İdrar tetkiki ve kültürü
- Akciğer grafisi
- 12 derivasyonlu EKG
- Kan grubu ve cross-match
Kardiyak Değerlendirme
- Transtorasik ekokardiyografi (TTE) — yapısal ve fonksiyonel değerlendirme.
- Koroner anjiyografi — koroner cerrahi planlanan hastalarda; kapak cerrahisi adaylarında 40 yaş üzerinde standart.
- Kalp BT/MR — gerekli endikasyonlarda.
- Karotis dupleks — özellikle ileri yaş, geçirilmiş serebrovasküler olay öyküsü, koroner cerrahi adaylarında.
- Pulmoner fonksiyon testleri — KOAH/sigara öyküsü olanlarda.
- Diş hekimi muayenesi — endokardit profilaksisi açısından, özellikle kapak cerrahisi planlanan hastalarda.
Risk Skorlama
- EuroSCORE II ve STS Adult Cardiac Surgery Risk Score — perioperatif mortalite ve majör morbidite öngörüsü için.
- Frajilite değerlendirmesi (özellikle ileri yaş hastada).
İlaç Yönetimi
İlaçların hangisinin durdurulacağı, hangisinin sürdürüleceği hekim tarafından kişiye özel belirlenir. Genel prensipler:
- Asetilsalisilik asit (ASA) — koroner bypass öncesi genellikle sürdürülür. Diğer prosedürlerde karara göre kesilir/sürdürülür.
- Klopidogrel, prasugrel, tikagrelor — ameliyat öncesi belirli süre kesimi gerekir (ajan ve cerrahiye göre, genellikle 5-7 gün; bazı durumlarda kısaltılır). Akut tablo varlığında köprüleme stratejisi düşünülür.
- Varfarin — INR hedefine göre genellikle 3-5 gün önce kesilir; köprüleme (LMWH/heparin) gereken hastada planlanır.
- DOAK (apiksaban, rivaroksaban vb.) — yarılanma ömrü ve böbrek fonksiyonuna göre 24-48 saat önce kesilir.
- Beta-bloker, statin, ACE inhibitörü/ARB — genellikle sürdürülür; ACE inhibitörü/ARB ameliyat sabahı durdurulabilir (hipotansiyon riski).
- Diüretikler — ameliyat sabahı genellikle verilmez.
- Diyabet ilaçları — insülin dozları cerrahi gününe göre ayarlanır; metformin böbrek fonksiyonu ve kontrast ile birlikte değerlendirilir; SGLT2 inhibitörleri 3-4 gün önce kesilir (öglisemik diyabetik ketoasidoz riski).
- Hormon replasmanı, oral kontraseptifler — VTE riski açısından değerlendirilir.
Bu yönetim sıkı bir reçete listesi değil, kişiye özel bir plandır. Reçeteyi ve doz ayarlamasını mutlaka size cerrahi planı yapan hekiminizle bizzat netleştiriniz.
Modifiye Edilebilir Riskler
Sigaranın Bırakılması
Sigaranın ameliyat öncesi en az 4 hafta önce bırakılması, postoperatif yara komplikasyonlarını ve solunum sorunlarını belirgin biçimde azaltır. Daha kısa süreler bile yarar sağlar; sürekliliği desteklemek için danışmanlık ve gerekirse farmakolojik destek (nikotin replasmanı, vareniklin) önerilir. Bkz. Sigara ve Damar Hastalıkları.
Alkol Tüketimi
Aşırı alkol tüketenlerde ameliyat öncesi kesim postoperatif komplikasyonları azaltır.
Beslenme Optimizasyonu
- Malnütrisyon taraması (örneğin MUST, NRS-2002).
- Düşük serum albumin, düşük BMI veya istenmeyen kilo kaybı varsa preoperatif beslenme destek programı planlanır.
- Diyabetik hastalarda glisemik kontrol (hedef HbA1c <%7-8 ideal).
- Aşırı kilolu hastalarda ölçülü kilo kaybı yarar sağlayabilir.
Anemi Yönetimi
Preoperatif anemi, transfüzyon ihtiyacını ve postoperatif komplikasyonları artırır. Demir eksikliği anemisinde IV demir tedavisi, B12/folat eksikliğinde uygun replasman, eritropoietin gereken seçilmiş hastalarda kullanılabilir.
Prehabilitation (Ameliyat Öncesi Hazırlık)
Yapılandırılmış aerobik egzersiz, solunum egzersizleri (incentive spirometre eğitimi), beslenme ve psikolojik destek bileşenlerini içeren multidisipliner bir programdır. Özellikle frajil ve yüksek riskli hastalarda perioperatif sonuçları belirgin biçimde iyileştirdiği gösterilmiştir.
Psikolojik ve Sosyal Hazırlık
- Ameliyat süreci, yoğun bakım deneyimi, beklenen ağrı ve iyileşme hakkında doğru bilgilendirme anksiyeteyi azaltır.
- Aile/refakatçi planlaması, sosyal destek ağı.
- Önceden hospitalize edilmiş hastalarda hastane bakımı için kişisel hazırlık (gözlük, işitme cihazı, kişisel hijyen malzemeleri).
- Postoperatif evde bakım planı: merdiven, banyo, ilaç organizasyonu.
Ameliyat Öncesi Son Hazırlıklar
- Önceki gece duş (klorheksidin sabunu önerilebilir).
- Genellikle ameliyat sabahı tıraş yapılmaz, gerekiyorsa kıllar elektrikli klipper ile alınır (jilet kullanılmaz — yara enfeksiyonu riski).
- Yemek-içme kuralları: çoğunlukla katı gıda 6 saat, berrak sıvı 2 saat öncesine kadar (anestezi ekibinin önerilerine göre).
- Önerilen ilaçlar küçük yudum su ile alınır.
- Takı, lens, takma diş, ojelerin çıkarılması.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Ameliyat öncesi diş çekimi gerekir mi? Özellikle kalp kapak cerrahisi planlanan hastalarda ciddi diş enfeksiyonu varlığında diş çekimi/tedavisi ameliyattan önce tamamlanır. Diş hekimi muayenesi standart bir parçadır.
2. Sigarayı tamamen bırakmazsam ameliyatı ertelenir mi? Mümkünse en az 4 hafta önce bırakılması önerilir. Acil endikasyon varsa ameliyat ertelenmez ancak postoperatif komplikasyon riski artar.
3. Aspirin kullanıyorum, kesmeli miyim? Koroner bypass öncesi genellikle sürdürülür; diğer prosedürlerde durum hekiminize göre kararlaştırılır. Kendi başınıza kesmeyiniz.
4. Yoğun bakımda ne kadar kalırım? Komplikasyonsuz seyirde genellikle 1-2 gün; karmaşık vakalarda daha uzun olabilir.
5. Ameliyattan önce egzersiz yapmalı mıyım? Hastalığınızın izin verdiği ölçüde fiziksel aktivite (yürüyüş, solunum egzersizleri) ameliyat sonrası iyileşmeyi belirgin biçimde hızlandırır. Detaylı program prehabilitation çerçevesinde planlanır.
Kaynaklar
- 2024 ESC Guidelines on Cardiovascular Assessment and Management of Patients Undergoing Non-Cardiac Surgery (genel cerrahi öncesi kardiyak değerlendirme)
- ERAS Cardiac Society Consensus Recommendations (JAMA Surgery, 2019)
- 2017 EACTS / EACTA Guidelines on Patient Blood Management for Adult Cardiac Surgery
- 2018 ESC/ESA Guidelines on Non-Cardiac Surgery: Cardiovascular Assessment and Management
- WHO Surgical Safety Checklist
- STS Adult Cardiac Surgery Risk Score, EuroSCORE II — risk skorlama referansları
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Bireysel tanı ve tedavi kararları, hastaya özgü klinik değerlendirme gerektirir. İlaç değişiklikleri kesinlikle hekim onayı ile yapılmalıdır.
Detaylı bilgi ve randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.